Nieuwsbrief mei 2016

Mooie details van de Botter MK 63

  
klik voor vergroting (desktop)

Zo'n botter houd je lenig. Met 't schip op de helling zijn er tal van leuke klusjes. Hier vermaakt de schipper zich met het smeren van bottom coat in de bun en antifouling op het vlak, de platte bodem. De bun is het midscheepse ruim waarin op een vissersschip de vis levend wordt bewaard. Bij een botter bestaat de bun uit een dubbele bodem met drie compartimenten en een grote bak, de trog, erboven. Normaal staat er water in de trog en het ruim. Het stroomt vrijelijk in en uit via gaten in de platte bodem en in de 'kaarplaten' aan beide zijden van het schip. In stromend water blijft de vis langer in leven, wat vroeger belangrijk was omdat ze vers verkocht moest worden.
Tekst en foto's Anita Muller

Prinswerk

Op het eerste gezicht lijkt een botter gewoon een robuust werkschip zonder franje. Maar als je goed kijkt zie je allerlei kleine details die de liefde van de scheepsbouwer voor zijn vak verraden. Aan de scheepsvorm en de details zie je ook uit welke plaats of regio een botter afkomstig is. Dat had natuurlijk ook te maken met het vaargebied rond de verschillende Zuiderzeehavens.

De MK 63 is een Marker botter, in Monnickendam gebouwd door De Haas in 1912. Omdat Markers nogal 'versierderig' zijn zie je veel prinswerk aan boord: boven het deurtje, op het helmhout, onder de 'bril', op het roer en in het vooronder. Prinswerk is de benaming voor stroken roodwitblauwe driehoekjes of strepen. De toepassing van geometrische figuren is al heel oud. Voorheen vaak in rood en goud en, ook nu nog, in rood-wit. Het oranje-wit-blauw of rood-wit-blauw is te zien op Geuzenschepen op schilderijen. Het vermoeden bestaat dan ook dat schippers met die kleuren hun keuze voor de Prins kenbaar wilden maken.

Botters van De Haas kenmerkten zich door een niet al te forse romp, vloeiende lijnen, geaccentueerd door slanke randen en bescheiden houten tulpversieringen of smeedijzeren krullen.

Op de foto's enkele details:

1. Na de welnessbehandeling op de helling krult de MK 63 zijn fraaie neus op, in het vooruitzicht weer naar zee te mogen
2. De mastkling met het bouwjaar 1912. Een botter heeft geen zijstagen; de mast staat op het mastspoor onder in het schip en wordt rechtop gehouden door fokkestag en mastkling
3. Als afronding van de vloeiende lijn wipt de kop van de achtersteven bijna wulps enkele centimeters op. Hier ook twee smeedijzeren krullen op het achterhuisje
4. Op de vierde foto een van de hellingbedden, met tuimelaars, van Scheepswerf Groot in Edam, in het hart van de stad.

Bij het vissen 'in span' trokken vroeger twee schepen een groot kuilnet tussen hen in. Ze waren door een touw met elkaar verbonden en voeren zo ver mogelijk uiteen. De ene botter koerste bakboord uit, de ander stuurboord.

Het deurtje naar het vooronder zit daarom bij de ene botter aan bakboordkant, bij de andere aan stuurboord i.v.m. de werkruimte aan boord.

Alle botters hebben een gedicht op het deurtje naar het vooronder, meestal religieus van aard. Men hoopte op bescherming van boven, want het leven op zee was zeker niet zonder gevaar. Op de MK63 zit het deurtje aan stuurboordkant, met een door Cees Droste geschilderd medaillon van een botter en daaronder het volgende gedichtje:
Ik vaar op alle winden
En wend het roer gezwind
Naar 't Harde, Ketel of Urker Val
Daar waar ik het meeste vangen zal
Dat is des visschers wensch

Op de brede dekenpoten en spanten is als sierelement een verticale 'kraalrand' in het hout gekerfd. Op een van de andere foto's zie je de sierlijke rand aan het boeisel, aan het eind afgewerkt met een 'tulp'.

Op de foto rechts het oudste element van de MK63: een dekenpoot uit het bouwjaar 1912, zwart van ouderdom en vele lagen harpuis. Bij het schrapen deze winter kwam een rotte plek naar voren, door de schipper met zorg uitgekrabd en gevuld met vloeibaar hout en een halfhoutje. We willen dit bijzondere element zo lang mogelijk in ere houden.

Op de onderste foto ligt de MK63, 'pikt en dreven' in Edam te popelen op de thuisreis naar Hoorn. Even de brugwachter bellen, die alle ophaalbruggen open doet die ons scheiden van de zeesluis en het ruime sop.

Terug naar de nieuwsbrief in de browser